Katar Dışişleri Bakanlığı tarafından X sosyal medya platformunda yayımlanan Doha ve İslamabadlı arabulucuların ortak açıklamasında, İsviçre’de bir araya gelen ABD ve İran İslam Cumhuriyeti heyetlerinin, 60 gün içinde nihai ve kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşılmasını öngören bir yol haritası üzerinde mutabık kaldığı duyuruldu.
Ortak bildiride, “Üst düzey komite, 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya varılması için net ve zaman sınırları belirlenmiş bir yol haritasını resmi olarak onaylamış olup bu durum, teknik müzakerelerin derhal başlamasına zemin hazırlamıştır” denildi.
Pazartesi günü tamamlanan üst düzey ilk tur görüşmelerin ardından, teknik ekiplerin İsviçre’nin Bürgenstock dağ beldesindeki müzakerelerini hafta sonuna kadar sürdüreceği belirtildi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İsviçre ve Katar’ın yürüttüğü yoğun arabuluculuk çabaları sayesinde ekonomik ve stratejik dosyalarda önemli ilerlemeler kaydedildiğini açıkladı.
Arakçi, İran’ın petrol ve petrokimya ihracatına yönelik uygulanan ambargoların kaldırılması, dondurulmuş bazı mali varlıkların serbest bırakılması ve ülkenin kalkınması ile yeniden imarını hedefleyen büyük bir planın başlatılması konusunda uzlaşı sağlandığını belirtti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai de İsviçre’deki oturumlarda petrol satışı için gerekli lisansların verilmesi ve bloke edilen fonların serbest bırakılması konularının detaylıca ele alındığını ve bu başlıklar altında iyi bir ilerleme kaydedildiğini teyit etti.
Görüşmelerin en kritik güvenlik başlıklarından birini, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz güvenliği oluşturdu.
Sözcü Bekai, Tahran ve Washington’ın ticari gemilerin boğazdan emniyetli bir şekilde geçişini güvence altına almak için “olağanüstü acil durum mekanizması” kurulması konusunda mutabakata vardıklarını bildirdi.
Bu kapsamda, deniz seyrüsefer güvenliğini tehlikeye atacak olası kazaları, provokasyonları ve sahada yaşanabilecek yanlış anlaşılmaları önlemek amacıyla taraflar arasında doğrudan bir iletişim hattı kuruldu.
Bu hat, daha önce 18 Haziran’da iki ülke arasında imzalanan mutabakat zaptının beşinci maddesinde öngörülen protokol çerçevesinde işletilecek.
Müzakerelerde, bölgedeki askeri çatışmaların sonlandırılması konusunda da somut kararlar alındı. Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda, taraflar arasındaki çatışmaları kalıcı olarak bitirmeyi hedefleyen özel bir koordinasyon birimi (hücre) oluşturuldu.
Bu birim, Lübnan’daki askeri operasyonların tamamen durdurulmasını ve ateşkese tam uyulmasını denetleyecek.
Bakan Arakçi, Lübnan’da sağlanan uzlaşmanın sahadaki yansımasına dikkat çekerek, “Elde edilen taptaze mutabakatların önündeki ilk gerçek sınav, Lübnan’da askeri güçlerin ayrışması ve çatışmasızlık ortamının nasıl uygulanacağı olacaktır” dedi.
Sözcü Bekai ise karşı tarafın özellikle Lübnan’daki ateşkesi ihlal etmeye devam etmesinden ve askeri yükümlülüklerine uymamasından duydukları derin endişeyi müzakere masasında dile getirdiklerini, tüm cephelerde askeri operasyonların derhal durdurulması gerektiğini vurguladıklarını aktardı.
Bürgenstock Oteli’nde pazar sabahı başlayan dörtlü müzakereler, diplomatik gerilimlere sahne oldu.
Tesnim haber ajansının müzakere heyetine yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD heyeti ve İsviçreli organizatörler, çok taraflı toplantının başında Amerikan ve İran heyetlerinin el sıkışmasını ve birlikte ortak basın fotoğrafı vermesini planladı.
Ancak İran heyeti başkanı ve beraberindeki delegasyon bu protokole uymayı kesin bir dille reddederek ortak fotoğraf çekimine katılmayacaklarını deklare etti.
Görüşmeler sürerken, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri saldırıları yeniden başlatma tehdidinde bulunması ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması durumunda “ortada bir ülkelerinin kalmayacağını” ifade etmesi üzerine İsviçre’deki toplantı masası karıştı.
İran heyeti, müzakere yürütülen tesiste bulunan ABD Başkan Yardımcısı James David Vance ile görüşmeleri sürdüren delegelerine yönelik bu tehditleri gerekçe göstererek toplantı salonunu terk etti.
İran tarafı, Trump’ın bu üslubu nedeniyle ABD tarafına resmi protestosunu iletti ve kendilerinden özür talep etti. Sözcü Bekai, ortak oturum esnasında ABD’nin tehditkar açıklamasının yayımlanması üzerine İran’ın dörtlü toplantıları sürdürmeme kararı aldığını belirtti.
Tüm gerilimlere rağmen arabulucular, iki ülkenin üst düzey siyasi denetim mekanizmaları kurmasını sağladı. Mutabakata göre, Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda, müzakere sürecini doğrudan denetleyecek üst düzey bir izleme komitesi kuruldu. Başmüzakereciler, bu komiteye düzenli aralıklarla durum raporu sunacak.
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance ile İranlı temsilciler arasında, nisan ayında yürürlüğe giren ateşkesin en az 60 gün daha uzatılmasını öngören görüşmeler, 18 Haziran gecesi uzaktan imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde devam ediyor.
Katar ve Pakistan, 18 saat süren bu ilk tur müzakerelerin ardından ulaşılan tüm genel mutabakat noktalarını içeren ortak bir resmi metnin en kısa sürede belge olarak yayımlanacağını ilan etti.
